است « 1 » ( كه از آن مىفهميم منظور وجود نوعى ارتباط يا با بهشت و يا با دوزخ است ) و يا بالأخره آيات معراج را طورى توجيه كنيم كه با روحانى بودن معراج به آسمان منافات پيدا نكند . و اما اينكه معراج در خواب بوده باشد ، در تفسير سوره اسراء گفتيم : سخنى است كه اصلا نبايد به آن توجه شود . بعضى هم احتمال داده‌اند ، و خواسته‌اند معراج به آسمانها را تطبيق دهند با گردش شبانه در كرات ديگر آسمان ، كراتى كه جزو منظومه شمسى ما هستند ، يا آنهايى كه در منظومه هاى ديگرند ، و يا كراتى كه در كهكشانى غير از كهكشان ما قرار دارند . ولى اين احتمالها با اخبارى كه در باره جزئيات اين داستان وارد شده به هيچ وجه نمىسازد ، بلكه با مفاد آيات قبلى همين سوره نيز وفق نمىدهد .

--> ( 1 ) فروع كافى ، ج 3 ، ص 242 ، ح 2 .